De organisatiegraad van bedrijventerreinen is een belangrijke voorwaarde om te komen tot groene, gezonde bedrijventerreinen. Dat staat te lezen in een nieuwe uitgave van 'Wat je wilt weten over Groene Gezonde Bedrijventerreinen – verdieping'. Het is een uitgave van SKBN, Steenbreek en Provincie Zuid-Holland. In deze uitgave worden handvatten gegeven voor een praktische aanpak van de vegroening van bedrijventerreinen. Zo komen onder meer aan bod investeren in groen, datagedreven aanpak en financiële prikkels. Het boekwerkje van 44 pagina’s geeft aan waar de kansen liggen om te vergroenen en hoe dat aan te pakken. Klimaat en leefbaarheid ‘De waarde van vergroenen is veelzijdig. Groene, gezonde terreinen dragen bij aan een prettig werkklimaat en vitale, productieve medewerkers’, zegt Meindert Stolk, gedeputeerde Economie en Innovatie van de provincie Zuid-Holland, in het voorwoord. De 26.000 bedrijven op de bedrijventerreinen in Zuid-Holland zijn samen goed voor bijna een derde van de totale werkgelegenheid in de provincie. Maar bedrijventerreinen zijn meer dan een plek om te werken, zegt Stolk. ‘Ze vormen ook een belangrijke schakel in onze gezamenlijke opgaven rond klimaat, gezondheid en leefbaarheid. Juist daarom is vergroening hier zo belangrijk.’ Praktijkvoorbeelden Als voorbeeld worden twee bedrijventerreinen beschreven: International Trade Center (ITC) in Hazerswoude en Schieoevers in Delft. De eerste is als ‘ambassadeursterrein’ van het programma Werklandschappen van de Toekomst uitgekozen als voorbeeld voor heel Nederland. Met 120 aangesloten bedrijven, steun van gemeente en provincie en een financiële impuls van 1,2 miljoen euro laat ITC zien dat vergroenen alleen lukt door samenwerking. Schieoevers is binnen het genoemde programma aangewezen als een van de proeftuinen. Dankzij een subsidie uit het Nationaal Groeifonds krijgt verduurzaming hier de komende jaren een impuls. Downloaden De uitgave geeft verder een overzicht van regelingen en subsidies om vergroenen van bedrijventerreinen mogelijk te maken. In ‘Wegwijzer in wie wat waar’ worden een groot aantal partijen beschreven die zich bezighouden met vergroening en verduurzaming van bedrijventerreinen. Groene Gezonde Bedrijventerreinen – verdieping is bedoeld voor beleidsmakers, parkeigenaren en ondernemers; ook al staat Zuid-Holland centraal, deze uitgave is interessant voor eenieder die bezig is met vergroening van bedrijventerreinen. De uitgave is gratis in te zien en te downloaden op de site van SKBN. Beeld: Mathilde Lawalata (Werklandschappen van de Toekomst)

Slechts 41 van de 3.713 terreinen halen nu al de Paris Proof-norm, terwijl bijna 97 procent nog aanzienlijk boven het gewenste energiegebruik zit. Nederlandse bedrijventerreinen moeten dus nog flink aan de bak om de grote verduurzamingsslag te maken, blijkt uit de nieuwste Paris Proof Ranking van Rienstra Beleidsonderzoek, die hij in samenwerking met ELBA\REC, SKBN en Dutch Green Building Council (DGBC) jaarlijks publiceert. De top-10 ranking is gebaseerd op een analyse van de meest recente CBS-cijfers en aangescherpte normen van de Dutch Green Building Council (DGBC).  De vijfde editie van de Paris Proof ranking laat zien dat Nederlandse bedrijventerreinen nog maar mondjesmaat voldoen aan de klimaatambities van het Parijse Klimaatakkoord. De ranking vergelijkt het actuele energiegebruik met de Paris Proof-norm, die neerkomt op een reductie van twee derde ten opzichte van 2015. Volgens onderzoeker Gerlof Rienstra leidt de aangescherpte normering ertoe dat minder bedrijventerreinen ‘Paris Proof’ scoren dan in eerdere jaren. De uitkomsten zijn gebaseerd op de meest recente CBS-gegevens over het energiegebruik van bedrijven op bedrijventerreinen en de normen van de Dutch Green Building Council (DGBC). Voor het eerst is ook rekening gehouden met zelf opgewekte energie via zon- en windinstallaties op de terreinen zelf. Dat resulteert in een volledigere vergelijking tussen werkelijke prestaties en de norm die in 2050 moet worden gehaald.  Datacenters blijven achter Dat betekent niet dat er geen vooruitgang zichtbaar is. In totaal scoren 111 terreinen een index tussen 1 en 3: ze zitten nog boven de norm, maar zouden met stevige inspanningen in 25 jaar tijd het doel kunnen halen. Het overgrote deel zit echter nog ver van de vereiste energieprestaties. Vooral terreinen met zware industrie en datacenters blijven achter, terwijl logistieke terreinen met grote dakoppervlakken juist profiteren van gunstige WEii-scores en grootschalige zonne-energie. De nieuwe ranking, die tot stand is gekomen samen met SKBN en DGBC en mediabureau ELBA\REC, functioneert als een nulmeting, omdat zowel de dataset van het CBS als de normering van DGBC zijn vernieuwd. Ondanks investeringen in energiezuinige processen, elektrificatie en eigen opwek blijft de opgave enorm. Rienstra wijst erop dat verdere verduurzaming steeds vaker op het terrein zelf moet plaatsvinden, bijvoorbeeld via smart energy hubs, energiecoöperaties en groepstransportovereenkomsten. De Hurk en Cornelisland voorlopers Tegelijkertijd brengt het onderzoek een top-10 in beeld van bedrijventerreinen (zie hieronder) die al voldoen aan de norm en een aflopend energiegebruik laten zien. Cornelisland (Ridderkerk), De Hurk (Eindhoven) en Aviation Valley (Beek) behoren tot de voorlopers. Ook is een landelijke top-10 opgesteld van bedrijventerreinen die tussen 2008 en 2024 de meeste duurzame elektriciteit opwekten. Amerkant in Geertruidenberg voert die lijst aan met ruim 3,2 miljoen MWh potentiële jaaropbrengst.  Volgens Rienstra laat de ranking zien waar Nederland staat, maar vooral hoeveel werk er nog ligt te wachten richting 2040 en 2050. Investeren in de verduurzaming van bedrijventerreinen blijft noodzakelijk, zeker nu netcongestie de energietransitie lokaal steeds complexer maakt.

Minister Karremans benadrukt dat campussen en bedrijveninvesteringszones (BIZ) centrale plekken worden in het nationale omgevingsbeleid. Uit onderzoek blijkt echter dat campusgroei kwetsbaar blijft. ‘Zonder duidelijke keuzes van het Rijk stagneert de ontwikkeling,’ zegt Jesse Wermelink, adviseur Ruimte, Wonen & Economie bij TwynstraGudde en mede-auteur van het onderzoek. BIZ-expert Cees-Jan Pen noemt de verruiming van de wet ‘een stap in de goede richting’. De Kamerbrief van eind november markeert een belangrijk moment: voor het eerst spreekt het Rijk expliciet uit dat campussen behoren tot de kern van het Nederlandse innovatie- en verdienvermogen. Karremans verwijst daarbij direct naar het landelijke onderzoek dat TwynstraGudde uitvoerde: ‘Ruimtelijke opgaven van campussen: analyse van ruimte, randvoorwaarden en ontwikkelperspectief’.  Het onderzoek komt voort uit het Programma Ruimte voor Economie. Daarbij dient het onderzoek als input voor de Ruimtelijke Economische Visie (REV) en de Ontwerp-Nota Ruimte. Het onderzoek laat zien dat campussen steeds belangrijker worden in het economische ecosysteem, maar tegelijkertijd in een klem komen te zitten tussen uiteenlopende ruimteclaims. Campussen zijn, zoals het ministerie benadrukt, brandpunten van onderzoeks- en innovatiesystemen. Het zijn locaties waar universiteiten, bedrijven en publieke investeringsprogramma’s samenkomen, en waar een aanzienlijk deel van de nationale R&D-middelen terechtkomt. Maar volgens de opstellers van het onderzoek is die positie minder robuust dan het op papier lijkt. Een groot deel van de campussen hebben voor de middellange termijn voldoende uitbreidingsruimte, maar die groei is kwetsbaar en sterk afhankelijk van de manier waarop het Rijk met ruimte, infrastructuur en regelgeving omgaat. Lees het gehele artikel op bt-online.nl  

Een stadsmakelaar die bedrijven helpt een geschikte plek te vinden in het Innovatiedistrict Delft of elders in de regio. Een immersive experience lab waar havenmedewerkers kunnen oefenen met het veilig laden en lossen van gevaarlijke stoffen in een gesimuleerde VR-omgeving. Het zijn twee voorbeelden van zeven projecten waaraan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) deze maand bijdragen aan verleend. Het gaat om een investering van in totaal 1,7 miljoen euro. Waarom investeren?  Inzet is het creëren van werkgelegenheid en het versterken van de aantrekkingskracht van de regio. Dit vraagt om economische en technologische vernieuwing. De 21 gemeenten werken daarbij als Metropoolregio Rotterdam Den Haag intensief samen met kennisinstellingen en bedrijven. Zo ontstaat een duurzame, welvarende, en aantrekkelijke regio voor inwoners en bedrijven. Saskia Bruines, voorzitter bestuurscommissie Economisch Vestigingsklimaat MRDH: “We kunnen de regionale economie alleen versterken door intensief samen te werken. Samen kunnen we kansen op werk vergroten, ondernemers meer ruimte geven en de schaars fysieke ruimte optimaal benutten. Daarom slaan we met 21 gemeenten de handen ineen en doen we als Metropoolregio deze investering. Hiermee ondersteunen we een vitale economie, ten bate van alle mensen die hier wonen, werken en recreëren.”  Naast projecten voor de verbetering van de aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt, en innovatie en mkb, investeert de MRDH in drie projecten die bijdragen aan een slimmer en duurzamer gebruik van bestaande bedrijventerreinen. Lees hier meer over de verschillende projecten. Fotocredit: Iris van den Broek  

Het gesprek over de toekomst van werklocaties is in Nederland nog nooit zo urgent geweest. Tijdens het BT Event in Arnhem op 13 november werd duidelijk dat de tijd van vrijblijvend plannen maken voorbij is. De druk op ruimte, energie en arbeidsmarkt maakt dat keuzes onvermijdelijk zijn. Juist bedrijventerreinen vormen het toneel waarop die keuzes zichtbaar en concreet worden.  BEKIJK HIER DE AFTERMOVIE VAN HET BT EVENT 2025 Tijdens de 20e editie van het BT Event op bedrijventerrein Cleantech Park in Arnhem ging het veel over de vraag waarvoor bedrijventerreinen eigenlijk moeten worden ingezet. Ze zijn niet langer vanzelfsprekende plekken voor een brede mix van functies, maar locaties met strategische waarde. Helga Witjes, gedeputeerde van de provincie Gelderland, stelde het als volgt: ‘We moeten de bedrijventerreinen die we hebben, behouden voor de bedrijven die ze écht nodig hebben. Niet elke activiteit past nog binnen die schaarse ruimte. ‘Een nagelstudio hoort niet op strategisch bedrijventerrein.’  In de nieuwe Omgevingsvisie van Gelderland komt bovendien een heldere afspraak: wie bedrijventerreinruimte inzet voor woningbouw, moet elders compenseren. Volgens Witjes gaat het daarbij om het beschermen van de economische basis van de provincie. ‘Hier wordt een groot deel van ons geld verdiend.’ Intensiveren blijft belangrijk, maar soms is uitbreiding eveneens logisch, mits goed onderbouwd. Ook de regio Arnhem-Nijmegen staat voor keuzes. Jan van Dellen, directeur van de Economic Board, verwees naar de directe koppeling tussen wonen en werk. ‘Eén huishouden is één werkplek.’ Volgens Van Dellen moet de regio scherper bepalen welke sectoren worden versterkt. De halfgeleidersector is een logische speerpunt, maar vraagt wel om betere randvoorwaarden. ‘De halfgeleidersector moet niet verdubbelen maar verdrievoudigen. Dat kunnen we hier.’ Om dat waar te maken zijn snellere vergunningen, stabiele energie en duidelijke beleidskeuzes nodig. 'Wie niet kiest, verliest' Steeds vaker gaat het niet alleen over ruimte, maar over weerbaarheid. Econoom Rens van Tilburg schetste de geopolitieke druk op Europa en Nederland. Hij waarschuwde dat afhankelijkheden van buitenlandse energie, technologie en grondstoffen een risico vormen. ‘Wie niet kiest, verliest.’ Verduurzaming ziet hij als economisch noodzakelijke strategie. ‘Duurzame energie is goedkoper en veiliger. Verduurzaming is de beste aanval.’  Hij wees erop dat niet alle industrieën in Nederland kunnen blijven en dat keuzes daarin onvermijdelijk zijn. Vooral op bedrijventerreinen is samenwerking tussen bedrijven nodig om slimme energiesystemen te bouwen. ‘Ga niet wachten. Bouw samen energiesystemen.’  De rol van regionale ecosystemen kwam eveneens uitgebreid aan bod tijdens de goed bezochte jubileumeditie van het BT Event. Wendy de Jong, voorzitter van ROM-Nederland, benadrukte dat regio’s sterker worden door focus aan te brengen. ‘Durf te kiezen. Durf nee te zeggen. Dat maakt plannen beter en sterker.’ De directeur van Oost NL wees erop dat investeerders bereid zijn om in Nederlandse regio’s te investeren, mits de plannen helder zijn en aansluiten bij een sterke regionale structuur.  Ruimte combineren met andere functies Een opvallend thema was de koppeling met veiligheid. Demissionair staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman liet zien dat Defensie steeds vaker ruimte deelt met de economie. ‘Economie en Defensie zijn twee kanten van dezelfde munt.’ Defensie heeft ruimte nodig om te oefenen en te innoveren, maar die ruimte moet in Nederland bijna altijd gecombineerd worden met andere functies benadrukte de bewindsman. ‘We moeten ruimte slimmer, dubbel en multifunctioneel gebruiken.’ Bedrijventerreinen kunnen volgens hem een rol spelen als oefenterrein, testomgeving en innovatieplek, vooral bij technologieën die zowel civiel als militair inzetbaar zijn.  Rijksadviseur Wouter Veldhuis plaatste deze discussies in een bredere ruimtelijke context. Volgens Veldhuis zitten oude ontwikkelmodellen aan hun einde en staan water, energie, grondstoffen en arbeidsmarkt onder druk. ‘We moeten niet streven naar meer en beter, maar naar anders en beter.’ Hij benadrukte dat elke sector het moet doen met de ruimte die er al is. Extra ruimte creëren is nauwelijks meer mogelijk. Veldhuis benoemde vijf richtingen die kunnen helpen bij lastige keuzes: kiezen, sturen via infrastructuur, weerstand bieden aan woningdruk, hoge kwaliteitseisen stellen en plannen tijdig bijstellen. ‘Straks is niet later. Straks is nu.’  De rode draad van de dag was helder en in lijn met het thema van het BT Event, 'Concurrerend in een nieuwe wereld': bedrijventerreinen zijn geen neutrale achtergrond, maar cruciale schakels in economische en maatschappelijke transities. De energietransitie, hightechsector, circulaire economie en logistiek kunnen niet zonder goed georganiseerde werklocaties. De discussies, die ook plaatsvonden in de diverse deelsessies rondom uiteenlopende onderwerpen, lieten zien dat die plekken bewuster en strategischer moeten worden ingezet. Theo Föllings zwaait af Aan het einde van het programma keek afzwaaiend SKBN –voorzitter Theo Föllings terug op twintig jaar inzet voor toekomstbestendige werklocaties. Hij benadrukte waarom dat werk urgenter wordt: ‘In een tijd waarin keuzes maken steeds lastiger worden, krijgt die boodschap nog meer betekenis.’ Na zijn afscheid werd ook de nieuwe SKBN-voorzitter aangekondigd: Frank Hazeleger (directeur OMU). Zijn eerste taak: de datum en locatie bekendmaken van het BT Event van volgend jaar. Dat vindt plaats op 12 november, in de provincie Noord-Holland.  

De Provincie Utrecht stelt 30 miljoen euro extra beschikbaar aan de Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (OMU) om verouderde bedrijventerreinen te herstructureren. De Provinciale Staten namen het besluit unaniem na een positieve evaluatie. ‘Dit is hard nodig met steeds meer inwoners die een prettige werkplek willen in de buurt,’ aldus gedeputeerde André van Schie. 'We zien dat OMU goed op weg is met het intensiveren en verduurzamen van bedrijventerreinen,’ meldt de provincie. De extra investering moet helpen om deze lijn vast te houden en uit te breiden. De vraag naar ruimte voor bedrijven in Utrecht blijft hoog. Tot 2040 is het doel om tussen de 85 en 127 hectare ruimte te creëren op bestaande terreinen. Dat komt overeen met zo’n 120 tot 180 voetbalvelden. OMU werd in 2021 opgericht om bedrijventerreinen toekomstbestendiger te maken. De organisatie koopt verouderd vastgoed op, saneert en maakt grond geschikt voor intensiever gebruik.  Zo ontstaan nieuwe werklocaties zonder dat open ruimte hoeft te worden aangesneden. De huidige opdracht aan OMU – 85 hectare ruimtewinst – wordt gezien als een minimale noodzaak om aan de vraag te voldoen. Ruimte voor ondernemerschap Volgens Van Schie maakt het extra budget het mogelijk om ondernemers in de provincie Utrecht beter te bedienen. ‘Met het besluit van Provinciale Staten kan de OMU komende jaren zorgen voor meer ruimte op bedrijventerreinen voor bestaande en nieuwe ondernemers in onze provincie.’ De ontwikkelmaatschappij richt zich nadrukkelijk op locaties waar leegstand, veroudering en onderbenutting samengaan. Dat maakt de aanpak zowel economisch als ruimtelijk aantrekkelijk. Door bestaand vastgoed te hergebruiken, ontstaat ruimte voor werkgelegenheid, innovatie en verduurzaming. OMU is een rolverend fonds. Eerdere gelden zitten in grond en vastgoed. Deze komen weer vrij voor nieuwe projecten zodra tot verkoop wordt overgegaan. Voorbeeldproject in Woerden Een recent project in Woerden laat zien wat de aanpak kan opleveren. Daar werd een oud kaaspakhuis en een tapasfabriek van 10.000 m² BVO aangekocht en gesloopt. Na sanering wordt 1,3 hectare bouwrijpe grond toegevoegd aan het bedrijventerrein Barwoutswaarder. De kavels worden verkocht aan een collectief van 14 lokale ondernemers. ‘We zijn er trots op dat wij met onze effectieve aanpak een zeer verouderde bedrijfslocatie hebben gekocht, gesloopt, gesaneerd en bouwrijp hebben gemaakt om deze vervolgens te verkopen aan een collectief van 14 Woerdense ondernemers die hier gezamenlijk hun nieuwe bedrijfshuisvesting gaan realiseren,’ zegt OMU-directeur Frank Hazeleger.