Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML) heeft aan zes varkenshouders uit de gemeenten Leudal en Nederweert een kavel verkocht met een oppervlakte van circa 13.500 m2. De zes agrariërs hebben samen de Coöperatie 7-LL U.A. opgericht. De Coöperatie bouwt een mestverwerkende installatie op Duurzaam Multifunctioneel Bedrijvenpark Zevenellen in Haelen, gemeente Leudal. Zij zijn de eerste vestigers op het in ontwikkeling zijnde bedrijvenpark.

In december 2020 is de akte notarieel verleden. Zodra alle vergunningen onherroepelijk zijn, starten de bouwwerkzaamheden. De opslag van de varkensmest vindt plaats in silo’s. De installatie op Zevenellen behelst een hal van circa twintig bij vijftig meter waarbinnen de mest, in een geheel gesloten systeem, wordt gescheiden in een dikke en een dunne fractie. Daarna volgt verwerking tot onder andere mestkorrels als bodemverbeteraar. Met het plan is een investering van 3,5 miljoen euro gemoeid en verschaft directe werkgelegenheid aan circa 10 personen.

Over Duurzaam Multifunctioneel Bedrijvenpark Zevenellen

Directeur van OML, Hans Coppus, zegt hierover het volgende: “Bedrijvenpark Zevenellen biedt volop kansen voor nieuwe initiatieven. Daarbij zetten we vooral in op duurzaamheid en circulariteit. Waar bedrijf X bij het productieproces restwarmte overhoudt, kan bedrijf Y dit weer gebruiken om bijvoorbeeld het eindproduct te volvaardigen. Met inachtname van deze voorwaarden, creëren wij een duurzaam en multifunctioneel bedrijvenpark met goede economische ontwikkelingen voor de regio Midden-Limburg.” 

Hans Corsten, woordvoerder van de Coöperatie 7-LL, vult aan: “De leden van de Coöperatie zijn van het besef doordrongen dat een overstap naar een meer duurzaam kringloopsysteem uitsluitend gezamenlijk kan. De markt vraagt naar biobased (hernieuwbaarheid), cruciaal voor de succesvolle ontwikkeling van duurzame producten. De op Zevenellen beoogde ketenbenadering maakt het mogelijk om met de groep Midden-Limburgse ondernemers en andere ondernemers op Zevenellen aan een gezamenlijke uitdaging te werken. Eenieder werkt aan zijn eigen businesscase en gezamenlijk werken we aan de ontwikkeling van een duurzaam kringloopsysteem. ” 

Over OML

OML draagt bij aan de economische ontwikkeling van de regio Midden-Limburg en doet dit in samenwerking met gelieerde partijen, bedrijfsleven en overheden. OML heeft de volgende kerntaken: ontwikkeling en uitgifte van nieuwe bedrijventerreinen, acquisitie van bedrijven en sales van bedrijventerreinen, locatie- en gebiedsontwikkeling alsmede advisering bij ruimtelijk-economische vraagstukken. OML heeft percelen te koop op de bedrijventerreinen: Businesspark Midden-Limburg in Echt, Windmolenbos en Zevenellen in Haelen, De Schroof, De Hanze, Boven de Wolfskuil, De Grinderij en Oosttangent in Roermond.

OML B.V.

Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML) is sinds 2011 participant van SKBN. OML is opgericht door een aantal gemeenten in de regio Midden-Limburg, en heeft het doel om in Midden-Limburg het vestigingsklimaat te verbeteren en de regionale economische structuur te versterken.

info@oml.nl
0475 - 42 62 42

OML B.V.
card image

Event

22-06-2021
Studiereis 2021 - Bijdragen aan maatschappelijke waardecreatie door bedrijventerreinen

Event

22-06-2021

Studiereis 2021 - Bijdragen aan maatschappelijke waardecreatie door bedrijventerreinen

Dit jaar organiseerden we de studiereis in de vorm van een digitale excursie. De digitale studiereis met het thema ‘Bijdragen aan maatschappelijke waard-creatie door bedrijventerreinen’ vond plaats op 22 juni van 10.00 – 11.30 uur.

 

Via deze link kunt excursie terugkijken

 

Jaarlijks organiseert SKBN een rondje langs de velden bij verschillende bedrijventerreinen om zo een kijkje in de keuken te krijgen van wat er speelt in de praktijk bij Nederlandse bedrijventerreinen. Door de beperkingen rondom corona was het niet verstandig om op dat moment bedrijventerreinen te bezoeken. Wel willen gemeenten, overheden, bedrijven, professionals en parkmanagers inspiratie opdoen en leren van elkaar. We hebben een nieuw concept uitgewerkt waardoor we jullie online konden meenemen op excursie langs drie verschillende bedrijventerreinen.

Waar naar toe?

Het SKBN-busje reist in totaal 418 kilometer met als startpunt de SKBN-locatie in Utrecht. We bezoeken drie heel verschillende bedrijventerreinen: Plug-in City op Strijp S in Eindhoven, businesspark Waarderpolder in Haarlem en Laarberg in Groenlo. Ieder terrein heeft te maken met eigen kansen en uitdagingen, maar ze zijn allemaal bezig met de vraag: Hoe maak je een bedrijventerrein toekomstbestendig en hoe draag je als bedrijventerrein bij aan de maatschappij?

Onze gasten

Naast de excursie voeren we verdiepende gesprekken over relevante SKBN thema’s, zoals energietransitie, circulariteit en groen-blauw. De verdiepende gesprekken vinden onder leiding van Marcel Bayer (hoofdredacteur ROM magazine) plaats met Theo Föllings (Oost NL tevens voorzitter SKBN), Joost Okkema (Laarberg), Joop Spijker (WUR), Gregor van Heemskerk (Twijnstra Gudde), Paul van Dijk (Akro Consult), Frank Hazeleger (NV OMU), Gido ten Dolle (Provincie Noord-Brabant), Stan Verstraete (Waarderpolder) en Jan Brugman (Industrieschap Plaspoelpolder)

Heeft u vragen of opmerkingen? Mail dan naar i.leeninga@skbn.nu of zoe@skbn.nu

Lees verder
card image

Nieuws

SADC klaar voor groene financiering

Nieuws

24-02-2021

SADC klaar voor groene financiering

Begin 2021 heeft Schiphol Area Development Company (SADC) een Sustainability Finance Framework ontwikkeld en Sustainalytics ingeschakeld voor een second-party opinion. Sustainalytics is een wereldwijde organisatie op het gebied van duurzaamheidsonderzoeken en -ratings voor institutionele beleggers. Met de beoordeling van het framework is SADC voorbereid op het aantrekken van duurzame financieringen om haar huidige en toekomstige ambities voor gebiedsontwikkeling te verwezenlijken.

Het Sustainability Finance Framework bestaat uit de Green Bond Principles en Social Bond Principles die door de International Capital Market Association (ICMA) zijn opgesteld. Met dit framework kunnen obligaties uitgegeven worden waarbij de opgehaalde gelden worden gebruikt om een combinatie van Groene en Sociale Projecten te (her)financieren. SADC schakelde STX Fixed Income in voor begeleiding van het traject en bij het opstellen van het framework.

Benjamin Langman (STX Fixed Income): “Wij zien op de kapitaalmarkt een sterke interesse en behoefte aan duurzame projecten en instellingen. Pensioenfondsen en verzekeraars zoeken steeds vaker actief naar beleggingen en investeringen die een duurzaam karakter hebben. Dit kan leiden tot betere voorwaarden voor partijen die financiering zoeken. Met het Sustainability Finance Framework kan SADC via STX in de toekomst gebruik maken van deze financieringsmogelijkheden.”

SADC heeft de ambitie om koploper te zijn in de ontwikkeling van circulaire werklocaties. Dat lukt alleen als er intensief wordt samengewerkt met ondernemers, ontwikkelaars en beleggers die investeren op haar locaties. Het afgelopen jaar is het SADC Sustainability Finance Framework ontwikkeld. In dit framework wordt gekeken naar verschillende projectcategorieën zoals duurzame gebiedsontwikkeling en transport, preventie van vervuiling en socio-economische ontwikkeling.

De beoordeling van het framework is uitgevoerd door Sustainalytics. Het bedrijf kwam tot de conclusie dat het Framework aansluit bij de vier kerncomponenten van de Green Bond Principles en Social Bond Principles. Sustainalytics: “De duurzaamheidsstrategie van SADC is verankerd in haar bedrijfsmodel en haar gedragscode. Wij zijn van mening dat SADC blijk geeft van haar inzet voor duurzaamheid door bij te dragen aan de overgang naar een circulaire economie. Het ontwikkelde framework is transparant, impactvol en in overeenstemming met de duurzaamheidsstrategie die SADC hanteert.”

Arno Jansen (SADC): “Wij zien het Sustainability Finance Framework als een wezenlijk onderdeel van onze bedrijfsvoering. Daarnaast geeft het framework ons de mogelijkheid om groene financieringen via de kapitaalmarkt te realiseren, zodat we onze duurzame ambities voor nu en in de toekomst kunnen blijven waarmaken.”

Lees verder
card image

Achtergrond

Corona, thuiswerken en het effect op kantoren: dit weten we nu

Achtergrond

22-03-2021

Corona, thuiswerken en het effect op kantoren: dit weten we nu

Een jaar na het uitbreken van de coronacrisis zijn de effecten van het thuiswerken voor de kantorenmarkt zichtbaar. De belangrijkste trends op een rij.

De coronacrisis zet spanning op de Nederlandse gebruikersmarkt voor kantoren. Verhuizen is zo’n beetje het laatste waar bedrijven zich in 2020 mee bezig hielden. Nadenken over hun toekomstige ruimtebehoefte deden ze des te meer. Een half jaar geleden gaven deskundigen in Vastgoedmarkt hun visie op de toekomst van het thuiswerken. Nu, een jaar na het uitbreken van de coronacrisis, rijst de vraag: wat zijn de waarneembare effecten?

Eerste klap is raak

Voor de Nederlandse kantorenmarkt was de eerste tik niet mis. Dynamis meldt over 2020 een opnamedaling van 41 procent op jaarbasis in de regio’s waar de aangesloten regionale makelaars actief zijn. Gebruikers huurden of kochten vorig jaar nog maar 879.700 m2 kantoorruimte. Voor de volledigheid moet daar wel bij worden vermeld dat relatief veel kantoorruimte in het voorgaande jaar een andere gebruiker had gekregen: 2019 was wat dat betreft een topjaar. In 2020 kregen vooral de kantoorgebruikersmarkten van grote steden rake klappen.

Een andere graadmeter is kantorenwalhalla Amsterdam. Internationaal vastgoedadviseur Savills drukt zich voorzichtig uit wanneer het over onze hoofdstad gaat. Maar toch: in vergelijking met andere grote Europese steden brengt Amsterdam het er niet zo goed vanaf. ‘De effectieve netto huren van Europese kantoren zijn in de afgelopen zes maanden slechts met gemiddeld 2 procent gedaald. Amsterdam heeft te maken met een grotere daling dan gemiddeld, namelijk 5 procent’, aldus Savills.

Bedrijven leveren ruimte in

Een groeiend aantal grote bedrijven verwacht minder vierkante meters kantoorruimte af te nemen. Jacco Vogelaar heeft dat van dichtbij ervaren. Vogelaar is directeur van Dynamis-partner BMV Makelaars. Namens Rijsterborgh Vastgoed, eigenaar van kantoorgebouw Rijnpoort, zat hij onlangs tegenover Vitens aan de onderhandelingstafel. Het waterbedrijf had in 2013 nog bijgetekend voor 7.000 m2 in een kantoorgebouw op IJsseloord in dezelfde stad. Zeven jaar later zocht Vitens nieuwe huisvesting.

‘We merkten dat het voor Vitens een lastig moment was om over de toekomstige huisvesting te beslissen. Het bedrijf maakte een pas op de plaats. Maar erg veel tijd had het daar niet voor. In de eerste helft van 2021 loopt de huur af.’ Over de precieze afwegingen van Vitens kan Vogelaar niet in detail treden als makelaar van de verhuurder, die aan de andere kant van de onderhandelingstafel zat. Maar het lijkt erop dat de thuiswerktrend niet aan het waterleidingbedrijf voorbij is gegaan. ‘Vitens verlaagde zijn zoekvraag met 20 procent’, aldus Vogelaar. Resultaat: een huurovereenkomst voor 4.300 m2 kantoorruimte in Rijnpoort.

ABN Amro zelfs 40 procent minder kantoor

Zoals Vitens zijn er meer bedrijven die met minder kantoorruimte toe denken te kunnen. Actualiteitenprogramma Nieuwsuur maakte eind januari een inventarisatie met opvallende uitkomsten. Vooral in de financiële sector kan het hard gaan. Naar verwachting daalt het kantoorruimtegebruik 40 procent bij ABN Amro, 30 tot 40 procent bij Aegon Nederland, 30 procent bij Triodos Bank en 10 procent bij ASR.

Wie zegt dat medewerkers van dienstverleners altijd bij elkaar moeten zitten om samen te werken? Volgens Nieuwsuur kan softwarebedrijf Capgemini met 25 tot 50 procent minder kantoorruimte toe, de ingenieurs en adviseurs van Arcadis met 30 procent, energiebedrijf Essent met 15 procent en PostNL met 10 tot 20 procent. De lijst vermeldt zegge en schrijve één partij die uitbreidt. Betalingsverwerker Adyen krijgt er 1.100 werkplekken bij.

Verwachting dat gebruikers terugkeren

Ondanks de plannen van corporates om kantoorruimte af te stoten verwacht Dynamis dat de gebruikersmarkt zal terugveren. ‘Zodra werknemers weer terug kunnen keren naar kantoor zal naar verwachting een sterke inhaalslag plaatsvinden op de kantorenmarkt’, schrijft het samenwerkingsverband in de publicatie Sprekende Cijfers Kantorenmarkten 2021.

Is dat een geval van wensdenken? Dat hoeft niet zo te zijn. Dynamis baseert zijn inschatting in ieder geval gedeeltelijk op waarnemingen. ‘Door de onzekerheid rondom corona hebben veel bedrijven hun aflopende huurcontracten in 2020 flexibel verlengd. Deze partijen komen tegelijkertijd op de markt met de bedrijven waarvan het huurcontract in 2021 afloopt’, schrijft het samenwerkingsverband.

Korter huren

In heel Europa gebeurt hetzelfde. Volgens Savills nemen verhuurders steeds vaker genoegen met kortere huurovereenkomsten. ‘Er worden overeenkomsten aangegaan die korter zijn dan 5 jaar.’ Overigens ook met hogere incentives: die kunnen oplopen tot wel 50 procent. ‘Maar de incentives waren in Amsterdam voor de pandemie dusdanig laag, dat ze zelfs na een dergelijke stijging nog steeds op een erg laag niveau liggen.’

Voor de gebruikers is het nu ‘achterover leunen in de hoop dat duidelijk wordt wat de langetermijnconsequenties van de coronacrisis zullen zijn’, zegt Vogelaar vanuit Arnhem. ‘Als grote partijen niet nu de keuze hoeven te maken, stellen ze die uit. Vooral onder grote partijen zijn er niet zoveel die in deze periode moeten beslissen. Grote organisaties huren nog steeds met looptijden van vijf tot tien jaar.’

Flexibel huren

Intussen loopt de Arnhemse markt voor flexibele kantoren in een hoge versnelling, meldt Vogelaar. Verhuurders als The Office Operators (TOO), Newday en Regus doen daar goede zaken. ‘In de business centers zien we een interessante beweging’, zegt Vogelaar. ‘Aan het begin van de coronacrisis werden flexcontracten uit onzekerheid opgezegd. Maar die mensen kwamen terug en er kwam nieuwe vraag. Deze keer van mensen die in Amsterdam werken, reizen in het openbaar vervoer lastig vinden en toch een kantoorplek willen. Vooral de vestiging van TOO in de voormalige V&D loopt rap vol. Dat is ook een van de mooiste ontwikkelingen van de laatste tijd in Arnhem. Het complex is compleet vernieuwd.’

In Twente ziet Roy Duijn ook een nieuwe klantengroep voor flexibele kantoorruimten. Duijn is vennoot van Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars in Enschede. ‘Mensen die normaal bij een klant werken, zoals medewerkers van accountantsorganisaties, kunnen daar nu niet terecht. Want veel grote organisaties ontmoedigen het kantoorwerk. Zulke werknemers zie je nu ook meer in business centers.’

Flexibiliteit kan overigens ook worden bereikt zonder de tussenkomst van een business center. ‘We zien allerlei contractvormen’, zegt Duijn. ‘Onbepaalde tijd met een opzegtermijn van twaalf maanden. Een kern met een flexibele schil. Of ruim huren en een daarvan deel onderverhuren. In afwachting van groei van het personeelsbestand.’

Kantoorvilla voor eigen gebruik kopen

Terwijl grote bedrijven hun kruit droog houden, gonst het van de bedrijvigheid op de markt voor kleine kantooroppervlakten. Volgens Dynamis bleef het aantal transacties voor kantoorruimten kleiner dan 500 m2 in 2020 ongeveer stabiel. Hoezeer het aanzien van de kantorenmarkt daardoor kan veranderen, laat Dordrecht zien. Daar verdwenen de grote gebruikers van het toneel met als gevolg een opnamedaling van 64 procent. Maar onder kleine kantoorgebruikers nam de vraag juist toe. Het aantal transacties tot 250 m2 steeg met vier naar 25.

‘Kleinere kantoorgebruikers lijken zich in mindere mate belemmerd te voelen door de coronacrisis’, meldt Ooms Bedrijfshuisvesting vanuit Dordrecht. ‘Een kleiner personeelsbestand maakt het voor deze bedrijven eenvoudiger om de toekomstige wensen en behoeftes rondom thuiswerken in te schatten. De benodigde hoeveelheid kantoorruimte op lange termijn is daardoor veel inzichtelijker binnen het MKB. Bedrijven in dit segment zijn daardoor meer geneigd om nieuwe huisvesting te betrekken dan grotere kantoorgebruikers.’

Vanuit Twente meldt Duijn dat het midden- en kleinbedrijf niet alleen in de markt is om te huren. ‘Vanuit het MKB is er een sterke behoefte om een eigen kantoor met een oppervlakte tot 1.000 m2 te kopen. Zoals villa’s op zichtlocaties langs grote wegen of garages die om te bouwen zijn tot kantoor. De rente is te geef, de financieringslasten zijn laag. Waarom zou je zo’n pand nog moeten huren?’

Niet terug naar kantoor, maar naar clubhuis

De vraag blijft wat grote partijen gaan doen waarvan de huur in 2021 afloopt. ‘Roy, houd ons op de hoogte, want we zijn nog steeds op zoek. Dat krijg ik vaak te horen’, zegt Duijn. ‘Ik zou de Twentse kantorenmarkt daarom een uitstelmarkt noemen, niet een afstelmarkt. De grootste vraag komt hier op de lange termijn vanuit de ICT. Dat thuiswerken zien ze in die sector niet als bestendig. Stel dat je een applicatie ontwikkelt. Dan zit je in een projectgroep. moet je testdraaien en afstemmen. Dan is er behoefte om elkaar te ontmoeten.’

Die bedrijven zoeken alleen niet naar een traditioneel kantoor. ‘Ze zoeken een soort thuis, een clubhuis, een café. Ze vragen daar om, wij faciliteren dat’, aldus Duijn. Veelzeggend vindt hij dat nu ook een organisatie als de Belastingdienst met zijn huisvesting experimenteert. In het midden van het land richt de fiscus een plek in waar zijn medewerkers elkaar kunnen ontmoeten. En met elkaar een hapje kunnen eten: er komt een landelijk bekende cateraar aan te pas. ‘Het moet een echte belevingsplek worden’, aldus Duijn.

En die trend biedt weer kansen voor de Twentse kantorenmarkt. Aan bijzondere gebouwen is in de oostelijke regio geen gebrek. ‘Door ons sterk industriële verleden hebben we verhoudingsgewijs veel erfgoed’, zegt Duijn. ‘Er zijn hier heel gave plekken die een nieuw leven krijgen.’

Weinig schade beleggingsmarkt

Op de beleggingsmarkt valt de schade door het thuiswerken op dit moment mee. Nederlandse kantoren werden in 2020 zelfs 2,5 procent meer waard, meldt ABN Amro in zijn sectorprognose vastgoed van begin maart. De bank wist toen al wel te melden dat kantoren in 2021 met 4,5 procent in waarde zullen dalen. Maar dat is nauwelijks slechter dan het totaal voor Nederlands vastgoed: 4 procent daling in 2021 na 2,5 procent stijging in 2020.

Ook DWS, de assetmanager van Deutsche Bank, meldde in februari weinig schade in zijn outlook voor de Nederlandse vastgoedmarkt. Anders dan ABN Amro signaleerde DWS al in 2020 een ‘bescheiden prijscorrectie’. Maar die krijgt een vervolg in de vorm van gematigd herstel.

Beleggers zijn kieskeurig. ‘Voor de uitbraak van covid hebben we nog een aantal sale-and-lease-back-transacties tot stand gebracht’, zegt Vogelaar. ‘De verkoop van de kantoren Van Wijnen in Arnhem en Deventer werd gesloten in het laatste weekeinde voor de eerste lockdown. Nu zijn beleggers voorzichtiger. Er is ontzettend veel geld voor vastgoed, maar 90 procent gaat naar woningen, logistiek en zorg. Alleen kantoren op de allerbeste plekken hebben nu de interesse van beleggers. Op stationslocaties bijvoorbeeld.’

Duijn: ‘Er is nog wel vraag naar afwijkende kantoren. Oude, mooi gerestaureerde fabrieken, dicht bij de stadscentra. Waar het leuk is tussen de middag naar buiten te gaan, omdat je dan niet steeds hetzelfde rondje over het bedrijventerrein hoeft te lopen. De uitdaging komt te liggen op de kantorenparken die het moeten hebben van het grote aantal parkeerplaatsen en de goede bereikbaarheid via de grote weg. Daarin verschilt de Twentse kantorenmarkt niet van die van heel Nederland.’

Bron: Vastgoedmarkt

Lees verder