Nagedacht over de werklocaties van de toekomst wordt er al volop. Dat blijkt onder meer uit de door ROm, Stadszaken en Buck Consultants International georganiseerde webinars, waarin dieper wordt ingegaan op kantoorvestigingsmilieus rond OV-knooppunten, campusontwikkeling en de terugkeer van de moderne maakindustrie in de stad. De vraag na drie webinars is echter: welke lessen kunnen de geïnteresseerden meenemen naar de toekomst? Vakblad BT sparde met Rene Buck (directeur Buck Consultants Internationals) over de webinars en vonden vijf lessen.

Les 1: Kantoren anno 2021 moeten elk moment van de dag aantrekkelijk zijn

Dat het coronavirus onze manier van denken over werken en reizen verandert, staat vast. Het werken op locatie blijft nog wel, maar deels. Uit onderzoek van de NS en het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) blijkt voorlopig dat ongeveer tweederde van de forensen na corona één tot drie dagen per week thuis verwacht te werken. Voor kantoorvestiging in en rond de stationsgebieden heeft dat gevolgen, want als mensen steeds vaker thuiswerken, zijn grote kantoren steeds minder noodzakelijk. De kantoorbezetting wordt dan wellicht iets kleiner en kantoren lijken meerdere functies te krijgen. Juist daar zit de eerste les: door de verschillende functies wordt een kantoor elk moment van de dag aantrekkelijk.

De vraag naar kantoren op OV-knooppunten is dan ook stijgende, mede veroorzaakt door veranderend reisgedrag. Josefien Glaudemans (partner Buck Consultants Internationals) benadrukt dat OV-knooppunten gewild blijven door de opkomst van dergelijke multifunctionele settings en third places. “Deze locaties lenen zich goed voor sociale en creatieve werkvergaderingen”, vertelt ze. Pieter Vandeginste (Fund Director bij verzekeraar/belegger ASR) voegt daaraan toe dat de Nederlander bereid is meer kilometers en langer met het OV te reizen. Hetgeen de vraag naar kantoorvestigingen op OV-knooppunten dan weer ten goede komt.

De Zwolse wethouder Ed Anker ziet deze voor zijn stad positieve ontwikkeling ook, maar worstelt tegelijkertijd met het vasthouden van de mensen na sluit van de kantoren: “Nu is het bedrijventerrein na vijf uur saai en leeg. Wel zien we dat partijen hun best doen om de verbinding tussen instellingen te maken. We willen woningen toevoegen, die dan weer e-commerce en creatieve industrie aantrekken.” Glaudemans vindt het een goed idee: “Kantoren en omgeving moeten anno 2021 elk moment van de dag aantrekkelijk zijn. Het gaat niet alleen om wat er in de kantoren gebeurt. Als de omgeving eromheen een troosteloze vlakte is, dan schiet je er nog niks mee op.”

Les 2: Zorg voor een gevarieerde campusomgeving, met gevarieerde partners

Het succes van campussen wordt de laatste jaren steeds zichtbaarder. De megawinst van Marcel Boekhoorn na het verkopen van de High Tech Campus Eindhoven is er een sprekend voorbeeld van, want het laat zien dat marktpartijen bereid zijn grote bedragen te betalen om een campus over te nemen. Maar hoe zorg je nu voor een stabiel groeiende en aantrekkelijke campus?

Het antwoord is niet eenduidig, maar duidelijk is wel dat gebruikers direct in een interessante omgeving moeten komen. René Buck weet het treffend te verwoorden: “Het moet niet het verhaal van de kathedraal in de woestijn worden. Dus niet alleen het vastgoed zelf moet aantrekkelijk zijn, maar ook de omgeving zelf. Want juist op die manier krijg je het ecosysteem dat je helpt om verder te komen.”

We moeten de opmerking van Buck volgens hem zien als een metafoor: alleen kun je het niet doen. Hoe gevarieerder de samenwerking met partners, hoe meer het oplevert. Astrid Boeijen, directeur van Brightlands Smart Industries Campus in Heerlen, zei daarover: “Investeer daar dan ook tijd in, want zonder partners ben je nergens. Als met zijn expertise een steentje bijdraagt, kom je een stuk verder.” Bij MindLabs in het Tilburgse stationsgebied, waar ROC Tilburg, Tilburg University, Fontys Hogescholen, DPG Media, Gemeente Tilburg, Provincie Noord-Brabant samen een creatieve leeromgeving voor AI realiseren, beamen ze dat: “Allemaal bedenken ze andere concepten; goed voor het ecosysteem.”

De mix tussen hardware en software is heel belangrijk, benadrukt Buck. “Vaak gaat het in eerste instantie om de hardware: een gebouw of fysieke innovatie-omgeving. Maar de softwarekant is voor het succes even cruciaal: een ecosysteem opbouwen, samenwerkingsrelaties tussen bedrijven stimuleren en faciliteren.  Je moet iets extra’s doen, want als iedereen de deuren dicht houdt, schiet je niks op. Dat bij SmartMinds zeventig procent van de bedrijven iets met een ander bedrijf doet, is heel goed.”

“Het moet niet het verhaal van de kathedraal in de woestijn worden"

Les 3: Werk planmatig en bouw voort op het DNA

Het coronavirus heeft de productieketen ontwricht. Het betekent dat soms een deel van de productieketen weer terugkeert naar Europa. Dat biedt kansen en dwingt tot nadenken over de inrichting en toekomst van Nederlandse productielocaties. Voortbouwen op het DNA dat er al is, is een belangrijke les voor de komende jaren. “Een eigen DNA is heel erg belangrijk”, zegt René Buck. “Het is heel goed om te bedenken waar je aanknopingspunt bij en haalbaarheid op de markt ligt. Betrek je stakeholders erbij, maak een programma en zorg voor krachtige initiatiefnemers. Zo ga je van visie over op actie.”

Inspiratie is te halen uit het buitenland. Want hoewel de Merwe4Havens in Rotterdam en het Innovatiekwartier Den Bosch het volgens BCI goed doen, zijn het Jurong Innovation District in Singapore en, dichter bij huis, de Gläserne Manufaktur Volkswagen in Dresden al een stap verder. “De functies worden er zeer goed geïntegreerd omdat het planmatig wordt aangepakt. En de productieruimtes zijn meerlaags en goed aangesloten op het productienetwerk. Dus Nederland kan nog wel een tandje bijzetten”, aldus Paul Bleumink, managing partner Buck Consultants International. Daarin zit ook de derde les: ga planmatig te werk.

Les 4: Functiemenging is niet voor iedereen en overal dé goede oplossing

Ruimtelijke combinatie van functies is steeds meer aan de orde. Denk aan binnenstedelijke bedrijventerreinen waar de opgave ligt wonen en werken te combineren. BCI ziet daar op veel locaties mogelijkheden voor, maar benadrukt dat functiemenging géén doel op zich is, maar een instrument om aantrekkelijke woon- en werkmilieus te creëren. Soms door functies te combineren, maar soms ook door dat juist niet te doen. Sommige terreinen zijn gewoon niet geschikt om te wonen. Buck: “Dat kan ook prima andersom zijn, hoor. Dat een woonwijk niet geschikt is om te werken. We moeten beseffen dat functiemenging een middel is, niet een doel. Soms werkt het, soms werkt het niet.”

Les 5: Goed vestigingsmilieu niet alleen voor de grote steden

Met voorbeelden uit Heerlen, Oss, Tilburg, Helmond en Zwolle werden er in de webinars géén werklocaties uit de vijf grote steden genoemd. Bewust, zo vertelt René Buck achteraf: “Een krachtig vestigingsmilieu is van even groot belang voor zowel middelgrote en kleine steden als voor de grote steden. Vaak als we een voorbeeld uit Amsterdam noemen, krijgen we te horen: ja maar, het is Amsterdam, daar heb je  zo’n grote omvang van bedrijvigheid. Daarom hebben we voor de webinars middelgrote steden als voorbeeld genoemd. Daar is immers ook werk aan de winkel”.

Photo by Ryan Jacobson on Unsplash

ELBA\REC

ELBA\REC en SKBN werken al jaren nauw samen en sinds medio 2018 is ELBA\REC ook kennispartner van SKBN. Via vakmedia zoals BT Magazine en Stadszaken, en o.a. door het BT Event is ELBA\REC een bron van informatie voor bedrijventerreinprofessionals.

[email protected]
033 - 87 00 100

ELBA\REC
card image

Event

19-04-2023
Studiereis: innovatieve werklocaties en campussen in Nederland en Belgiƫ

Event

19-04-2023

Studiereis: innovatieve werklocaties en campussen in Nederland en Belgiƫ

Het kabinet zet vol in op het stimuleren van innovatieve ecosystemen, als onderdeel van een groen en strategisch industriebeleid. De regio vormt hierbij een cruciaal schaalniveau, omdat het aansluit bij veel mechanismen achter innovatieprocessen bij bedrijven. Daarnaast werkt het kabinet aan maatregelen om de arbeidsmarktkrapte tegen te gaan.

Op campussen en andere innovatieve werklocaties komen beide opgaven samen. Het zijn dé plekken waar kennis, kunde en kapitaal elkaar kruisen, met belangrijke spin-off naar de regionale arbeidsmarkt en economie. De aanwezigheid van talent is voor bedrijven een belangrijk motief om zich op een campus te willen vestigen, naast voorzieningen en het ecosysteem.

Het is dan ook niet gek dat bijna elke gemeente of regio in Nederland haar eigen innovatieve werklocatie of campus wil hebben. Dat hoeft écht niet altijd een universitaire campus te zijn. Kennis en ondernemerschap zit immers overal!

Tweedaagse studiereis
Na succesvolle edities in 2020 en 2022, organiseren vakblad BT en TwynstraGudde op woensdag 19 en donderdag 20 april een nieuwe tweedaagse ‘Studiereis innovatieve werklocaties en campussen’.

Klik hier voor aanmelden.

De reis gaat door Nederland en België en voert langs:

  • Smart Campus Leerpark in Dordrecht, een mbo-campus die bedrijven naar zich toe haalt;
  • Open Manufacturing Campus (OMC) in Turnhout, een uit Philips voortgekomen bedrijvencampus met gedeelde (test)faciliteiten die succesvol is in het aantrekken van innovatieve maakbedrijven; de campus heeft de ambitie de meest productieve vierkante kilometer van België te worden;
  • Het Eindhovense Brainport Industries Campus (BIC), een duurzaam en innovatief werklandschap voor de hightechmaakindustrie. Hier innoveren en produceren bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen onder één dak;
  • De Life Science Campus Pivot Park in Oss, die feitelijk uit een reddingsoperatie ontstond nadat medicijnfabrikant MSD zich gedeeltelijk terugtrok en de provincie Noord-Brabant, gemeente Oss en het ministerie van Economische Zaken MSD-onderzoekers in de gelegenheid stelden nieuwe bedrijven te starten in oude MSD-gebouwen. Inmiddels zijn en worden nieuwe gebouwen toegevoegd aan de campus, die onderdeel uitmaakt van een veel grotere lifescience-cluster, om in de vraag naar nieuwe bedrijfsruimte te kunnen voorzien. Provincie en gemeente staan nu voor de keuze om het campusvastgoed wel of niet te verkopen aan een externe investeerder.
     

Tijdens de reis, die onder inhoudelijke leiding staat van campusexpert Gregor Heemskerk (partner TwynstraGudde), onderzoeken we wat de leasons learned zijn van de bovengenoemde innovatiehotspots.

Centrale vraag is: hoe ontwikkel je een campus en wat komt daarbij kijken?
Op de campussen werken triplehelixpartners samen: het draait om kennisuitwisseling tussen bedrijven en onderwijsinstellingen, vaak gefaciliteerd door de overheid. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de campusorganisatie.

Wat doet zo’n campusorganisatie nu precies? En hoe wordt de campusorganisatie gefinancierd?
Aandachtspunt is dat de zeggenschap tussen productie, innovatie en onderwijs in evenwicht moet zijn. Als bedrijven gaan domineren, bestaat het risico dat het kortetermijnbelang gaat prevaleren. Maar als onderzoeks- en onderwijsorganisaties te veel invloed krijgen, dan is het risico dat er te weinig wordt doorgepakt.

Hoe zijn de vier hotspots met die spanning omgegaan?
Het bouwen van een campus vergt een lange adem. Het gaat dus om de kunst om community’s te vormen en te onderhouden, om bedrijven te trekken en om netwerken en ecosystemen te bouwen.

Welke instrumenten kunnen hiervoor worden ingezet? Hebben Dordrecht, Turnhout, Eindhoven en Oss hetzelfde handelingsrepertoire, of handelen zij toch weer net anders?

 

Dag 1 – woensdag 19 april 2023
Verzamelen achter Station Amersfoort Centraal (voor automobilisten is er een grote P+R)
Met de bus naar Dordrecht - Programma Smart Campus Leerpark
Lunch
Busreis naar Turnhout - Programma Open Manufacturing Campus (OMC)
Check-in hotel
Avondprogramma in Turnhout

Dag 2 – donderdag 20 april 2022
Busreis naar Eindhoven - Programma Brainport Industries Campus
Lunch
Busreis naar Oss - Programma Pivot Park

Een volledig programma met tijden volgt spoedig.

Tijdens de busreis wordt teruggeblikt op de inhoud. Deelnemers ontvangen een uitgebreid reisverslag met lessen


Facts & Figures
2-daagse campusreis
19 & 20 april 2023
Kosten: € 1450,00 (ex. btw)
Compleet verzorgd inclusief maaltijden, consumpties, overnachting, mogelijke entreegelden, vervoer en reisbegeleiding
Organisatie: BT, TwynstraGudde, SKBN
Aanmelden 

Lees verder
card image

Nieuws

Verduurzaming bedrijventerreinen: samenspel tussen gemeenten en eigenaren

Nieuws

05-01-2023

Verduurzaming bedrijventerreinen: samenspel tussen gemeenten en eigenaren

Bedrijventerreinen hebben een belangrijke functie binnen de Nederlandse economie. In een tijd waarin ruimte schaars is, bestaat de behoefte om extra ruimte te zoeken. Onder andere voor woningbouw, de energietransitie, maar ook voor werkgelegenheid. Hoe zorg je er als gemeente voor dat er voldoende ruimte op de bedrijventerreinen beschikbaar blijft? Tegen welke uitdagingen loopt bijvoorbeeld Gouda aan bij haar bedrijventerrein Gouwespoor? Sandra Suijkerbuijk is projectmanager Gebiedsontwikkeling bij het Kadaster. Ze laat zien hoe data bijdraagt aan verduurzaming van bedrijventerreinen. 

Gouwespoor

Een voorbeeld van een bedrijventerrein met kansen voor slimmer ruimtegebruik is Gouwespoor in Gouda. Het kent een rijke historie: begin jaren ‘60 vestigde zich hier een zuivelfabriek en vandaag de dag grenst het aan station Gouda. Suijkerbuijk onderzocht op basis van onder andere eigendomsgegevens, ruimtegebruik, benutting van bouwmogelijkheden, leeftijd van gebouwen en dakoppervlakten, of de ruimte op het terrein slimmer gebruik kan worden. Conclusie: er vond de afgelopen tien jaar een enorme intensiveringsslag plaats en daardoor is zelfs nog meer ruimte op het terrein. Demi van Weerdenburg is beleidsmedewerker economie en ruimte bij Gemeente Gouda. Van Weerdenburg: ”De analyse gaf hele praktische inzichten bijvoorbeeld waar mogelijkheden liggen voor klimaatadaptatie. Deze informatie kan ik direct gebruiken in mijn werk."

Eigenaren zijn een onmisbare partner 

Suijkerbuijk: “Eigenaren zijn een onmisbare partij. Zij beslissen wat ze met hun grond en panden doen. De samenwerking met hen is dus erg belangrijk. Waar liggen kansen voor nieuwe bedrijvigheid of voor duurzaamheidswinst? Met wie heb ik te maken? Het Kadaster gebruikt data als hulpmiddel in gesprekken met eigenaren en gemeenten. Op basis daarvan stellen we een gedragen actieagenda op. Zo helpen we eigenaren en gemeenten in het toekomstbestendiger maken van de bedrijventerreinen.”

Data als bindmiddel 

“Inzicht dankzij data is een belangrijke stap in een proces om de publieke en private opgaven te verbinden. Met een stevige data-analyse als informatiebasis, ontstaat een waardevoller gesprek op basis van feiten waardoor nieuwe inzichten kunnen ontstaan. Wordt er bijvoorbeeld ruimte gebruikt door bedrijven die ook buiten het bedrijventerrein terecht zouden kunnen?"

"Waar liggen kansen voor nieuwe bedrijvigheid of voor duurzaamheidswinst? Met wie heb ik te maken? Het Kadaster gebruikt data als hulpmiddel in gesprekken met eigenaren en gemeenten."

Grip op ontwikkelkansen voor gemeenten 

“Het Kadaster start met het opstellen van een stappenplan. Dit plan bevat een data onderzoek van de ontwikkelingen van het terrein tot huidige situatie. Dit onderzoek gaat in op eigenaren, vastgoed en gebruik van de panden. Maar ook het ruimtegebruik en de verduurzaming van het terrein. Ook werkgelegenheidscijfers kunnen aan het onderzoek worden toegevoegd. Belangrijk is dat je hiervoor een overzichtelijk tijdvak neemt, bijvoorbeeld het komende jaar.
"Op de meeste bedrijventerreinen zijn de kavels al vanaf de oplevering uitgegeven aan bedrijven. Hierdoor hebben gemeenten beperkt grip op de ontwikkelingen. Als je naar de beschikbare data over bedrijventerreinen kijkt, zie je flinke wijzigingen. Welke lering kun je daaruit trekken en hoe kunnen deze data helpen om de terreinen toekomstbestendiger te maken?” 

Verduurzaming bedrijventerreinen

“Nu er steeds minder ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen is, is slim ruimtegebruik, maar ook het slim omgaan met energie en duurzaamheid van groot belang. In dit geval gaat duurzaamheid niet alleen over de vraag hoe je op de langere termijn zorgt voor een economisch vitaal bedrijventerrein, maar ook bijvoorbeeld milieuaspecten als duurzame energievoorziening en klimaatadaptatie meeneemt in deze ontwikkeling.”

“Ook kijken we naar energieverbruik en optimale benutting van daken. In het gesprek luisteren we naar de ambities van eigenaren en gemeenten op duurzaamheidsgebied en ruimtegebruik. Iets is een kans als het zowel voor eigenaren als voor de gemeente van meerwaarde is. Doordat gemeenten en eigenaren van dezelfde informatie gebruik kunnen maken, is er een startpunt om tot een gesprek en mogelijk gezamenlijk perspectief te komen. Door beter aan te sluiten op de ontwikkelingen op het bedrijventerrein en de wensen van de eigenaren is het realiseren van gemeentelijke beleidsambities eenvoudiger haalbaar.”

Uiteindelijk besluiten eigenaren zelf 

Een realistische inschatting van de uitvoerbaarheid blijft noodzakelijk, stelt Suijkerbuijk. “Een toekomstbestendig bedrijventerrein ontstaat natuurlijk niet vanzelf. De gemeente kan plannen en ideeën hebben over verduurzaming, intensivering, herstructurering of transformatie. Maar heeft maar een beperkte invloed of en wanneer dat gebeurt. Uiteindelijk besluiten eigenaren over hun eigen vastgoed. Zij hebben de beschikkingsmacht over de panden en over een groot deel van de grond. Zij kunnen ruimte geven aan andere functies of aan duurzame ontwikkelingen. Een belangrijke stap zal dus altijd zijn om met de eigenaren in gesprek te gaan over de ontwikkelingen op het terrein.” 

Meer weten?

Meer informatie over het slim benutten van bedrijventerreinen? Lees dan de pagina Bedrijventerreinen slim benutten van het Kadaster.

Lees verder
card image

Nieuws

Next Level koopt bedrijfskavel voor realisatie bedrijfspand Holbox BV in Roermond

Nieuws

04-01-2023

Next Level koopt bedrijfskavel voor realisatie bedrijfspand Holbox BV in Roermond

Next Level heeft een bedrijfskavel van 3 hectare gekocht van Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg BV (OML) voor de realisatie van een grootschalig bedrijfspand voor het bedrijf Holbox. De bedrijfskavel is gelegen op Bedrijventerrein Oosttangent in Roermond, aan de oostzijde van de A73.

Holbox is momenteel  gevestigd in de gemeente Echt-Susteren en verhuist eind 2023 naar de nieuwe locatie. Dirk Franssen, Wethouder van de gemeente Roermond, is trots op de terugkeer van het bedrijf naar Roermond. “Wij zijn blij dat Holbox wederom kiest voor onze gemeente om hun duurzame ambities voort te zetten. We verwelkomen de familie Hol en hun medewerkers graag in Roermond”.

Holbox

Holbox behoort tot een van de belangrijkste spelers in de markt voor duurzaam maatwerk kartonnen displays, verpakkingen en POS materiaal. Ten opzichte van de huidige locatie in Echt, verdubbelt Holbox straks het werkoppervlak waarmee ook de productiecapaciteit verdubbeld wordt. Hierdoor is de operationele kant van het bedrijf, met een omzet van 45 miljoen euro, verzekerd voor groei. “Vanaf eind 2023 kan de voet van de rem en kan het bedrijf in het nieuwe bedrijfspand  doorgroeien”, aldus Jan Hol, die samen met zijn kinderen eigenaar van het bedrijf is.

Ontwikkeling bedrijventerrein Oosttangent

Jeroen Bertjens (Sr. Consultant marketing & sales OML): “OML maakt momenteel de tweede en derde fase van bedrijventerrein Oosttangent te Roermond bouwrijp voor vierde kwartaal 2023. OML heeft bewust de bedrijfskavel van 3 ha gereserveerd om een lokaal of regionaal bedrijf te kunnen faciliteren”. Hans Coppus (directeur OML) vult aan: “OML heeft een wachtlijst aan geïnteresseerde ondernemers voor een bedrijfskavel. Ondanks tegenslagen zoals de stikstof- en energie problematiek blijft de vraag om te ontwikkelen hoog door schaarste in de markt. De uitbreiding van bedrijventerrein Oosttangent Fase 2 creëert weer nieuwe mogelijkheden voor bedrijfshuisvesting en schuifruimte voor herontwikkeling op bestaande bedrijventerreinen”.

Next Level

Next Level is een investeerder en ontwikkelaar van  grootschalige bedrijfs- en logistieke gebouwen. Holbox heeft een langjarige huurovereenkomst met Next Level gesloten voor de nieuwbouw. Rene Geujen, director plan development: “We hebben samen met Holbox het mooie plan voor de nieuwbouw op deze locatie in Roermond ontwikkeld, waarbij veel aandacht is geweest voor gebouwkwaliteit, energietransitie en duurzaamheid conform Breeam-eisen. De toekomstbestendige opzet van de nieuwbouw stelt Holbox straks in staat om op deze plek haar lange termijn groeiambities op een duurzame manier te faciliteren.” 

Over OML

OML draagt bij aan de economische ontwikkeling van de regio Midden-Limburg en doet dit in samenwerking met gelieerde partijen, bedrijfsleven en overheden. OML heeft bedrijfskavels te koop op o.a. de bedrijventerreinen: Businesspark Midden-Limburg in Echt, Zevenellen in Haelen, De Schroof, De Hanze en Oosttangent in Roermond.

Lees verder