Bedrijventerreinen zijn geen geliefd onderwerp in de ruimtelijke ordening. De planologische aandacht was nooit erg groot, maar vandaag lijkt de liefde definitief bekoeld.

De gedachte is dat we de meer industriële en maakbedrijven wel kunnen uitplaatsen naar een locatie in de regio. In de toegenomen strijd om de beperkte ruimte wint wonen het van werken. Het ongunstige imago van bedrijventerreinen - stereotiep, saai, monofunctioneel en weinig verblijfskwaliteit – werkt niet mee in de gunst om bestuurlijke aandacht. Ze fungeren maar al te vaak als een soort ruimtelijke pispaal voor alles wat er mis is in onze ruimtelijke ordening.

Groeiende ongemak rond ‘verdozing’

Het is de logica van de lelijkheid waartegen we collectief ageren. Illustratief is het groeiende ongemak rond ‘verdozing’ door logistieke en distributiecentra. Ze bieden ook nog eens plek aan bedrijven die het niet altijd nauw nemen met milieuvoorschriften, zoals asfaltcentrales, puinbrekers en betoncentrales. Veelgehoorde reactie is ‘dat ze dan maar plaats moeten maken’. Want wat moeten we anders met al die 3.500 bedrijventerreinen die vol staan met anonieme dozen?

Je zal maar een bedrijventerrein zijn en typeringen als verdozing, verrommeling, hitte-eiland, eigen-kavel–eerst-beleid en snelwegvervuiling naar je hoofd geslingerd krijgen. Voor een deel hebben deze gebieden dit aan zichzelf te danken. Als het heet is, is het extra heet en als het veel regent, kan het water nauwelijks weg.

Het vraagstuk van programmering, situering, landschappelijk ontwerp en inrichting staan niet hoog op de lokale omgevingsagenda. De politieke interesse richt zich op kavelopbrengsten bij nieuwe gebieden. Ondernemers en eigenaren zijn druk met hun pand en bedrijf en zien de ondernemersvereniging vooral als een gezellige borrel- en ontmoetingsplek. Een klein deel kent professioneel parkmanagement. Zowel publieke als private partijen tonen weinig maatschappelijke betrokkenheid. Kortom, je wordt er niet bepaald vrolijk van.

Na deze treurnis zou je vergeten dat er wordt gewerkt op bedrijventerreinen en niet zo’n klein beetje ook. Zeker 30% van de werkgelegenheid is er gevestigd. Het gaat om banen voor alle opleidingsniveaus en zeker voor mbo-vakmanschap, ambachtelijk werk, maakbedrijven en industrie. Praktisch en middelbaar opgeleiden vinden er hun bestaan. Voor hen speelt naast betaalbare woonruimte ook het belang van een bereikbare arbeidsplaats. Met de uitplaatsing van bedrijventerreinen komt dat onder druk te staan.

Kurken waarop de regionale economie drijft

Bedrijven op bedrijventerreinen zijn vaak stuwend en zorgen voor werkgelegenheid elders. 40% van het bruto regionaal product wordt er verdiend. Het zijn de kurken waarop de lokale en regionale economie drijft. De circulaire potentie is groot. TNO stelt dat de reductie van de CO2-uitstoot van duurzame bedrijventerreinen net zo groot is als aardgasvrije woonwijken. Best een belangrijke reden om bedrijventerreinen niet aan hun lot over te laten. Een planologisch liefdevoller omgang is vereist.

Dat betekent een switch in denken en doen. We moeten af van de kenniseconomische illusie dat werken achter de laptop gebeurt in hippe koffietentjes, hightech campussen en getransformeerde industriepanden. Onze dot.com economie van toetsenbord en beeldscherm kan niet zonder not.dot.com variant, die nu eenmaal met fysieke inspanning gepaard gaat. Het is de economie van het sleutelen, maken en produceren. 

Ten tweede moeten gemeenten hun bedrijventerreinenplanning revitaliseren. Het wordt tijd de duurzame ambities in de Omgevingsvisies om te zetten in planologische daden. Daarvoor is een krachtig tweesporenbeleid nodig. Het eerste spoor betreft ‘de basis op orde’, ter voorkoming van onnodige verloedering en vertrek van bedrijven naar nieuwe terreinen. Verplaatsing van werk en bedrijven ten koste van schaarse ruimte elders moet te allen tijde worden voorkomen. Terreinen moeten standaard schoon, heel, veilig en klimaatadaptief zijn. Geef voorrang aan terreinen die wel professioneel parkmanagement hebben en werken aan een gebiedsfonds.

Duurzaam hergebruik van terreinen

Vanuit ons tweede spoor is er dringend nationaal ruimtelijk beleid en een transitiefonds nodig om de circulaire potentie en het duurzaam hergebruik van bestaande terreinen (beter) te benutten. Eventuele meeropbrengsten van woningbouw aan de randen van bedrijventerreinen (mits er milieuruimte is), worden in een dergelijk fonds gestort. Sluit als Rijk een akkoord met de provincies voor een gezamenlijke impulsaanpak bedrijventerreinen. Start een programma klimaatrobuuste en circulaire bedrijventerreinen.

Minister De Jonge geeft in zijn nieuwe Woon- en bouwagenda aan meer aandacht te willen besteden aan de herinrichting van bedrijventerreinen. Hopelijk wordt die planologische handschoen opgepakt, en behandelen we onze bedrijventerreinen straks niet langer als wees maar als troetelkind. Dat is goed voor de vele werknemers en bedrijven die onze economie draaiend houden. Het zorgt bovendien voor minder beslag op onze schaarse ruimte en sneller doelbereik van het klimaatakkoord.

Cees-Jan Pen is lector ‘De ondernemende regio’ Fontys Hogescholen Eindhoven en Joks Janssen is Professor of Practice ‘Brede welvaart in de regio’ Tilburg University

Bron: Eindhovens Dagblad, 5 maart 2022

Cees-Jan Pen

Cees-Jan Pen is lector ‘De ondernemende regio’ bij Fontys Hogeschool Economie en Communicatie en lid van SER Brabant


Cees-Jan Pen
card image

Event

10-11-2022
BT Event 2022 | DE STRIJD OM DE RUIMTE

Event

10-11-2022

BT Event 2022 | DE STRIJD OM DE RUIMTE

Ruim 3.800 bedrijventerreinen en werklocaties in Nederland herbergen 50 procent van alle banen en vertegenwoordigen 60 procent van alle R&D-investeringen. Van de grootste R&D-bedrijven is zelfs 80 procent gesitueerd op een bedrijventerrein.

Volgens de meest actuele raming van het ministerie van EZK bestaat er tot 2030 behoefte aan 5500 tot 9500 hectare betaalbare ruimte voor werken. Afgelopen jaren verdween echter een oppervlakte van 4600 hectare bedrijventerrein, vaak door transformatie naar wonen. En die druk op de ruimte door wonen houdt de komende jaren ook aan.

Ondertussen neemt de vraag naar milieuruimte alleen maar toe vanwege de transitie naar een circulaire economie. Bestaande (milieu)ruimte op werklocaties wordt echter nog onderbenut. Dat geldt eveneens voor het – enorme – verduurzamingspotentieel op bedrijventerreinen en werklocaties.
 
Tijdens het 17e BT Event op donderdag 10 november in Lumen Hotel & Events in Zwolle, staan het borgen van ruimte voor werken en het werken aan toekomstbestendige werklocaties centraal.

Voor een economisch sterker en duurzamer Nederland kúnnen en mógen werklocaties niet over het hoofd worden gezien.

Klik hier voor meer informatie over het programma en aanmelden

Over het congres

Het BT Event is sinds 2006 hét netwerkevenement waarop het maatschappelijk en economisch belang van werklocaties en bedrijventerreinen centraal staan. De nadruk ligt niet alleen op fysieke ruimte voor werklocaties, maar tevens op het functioneren van deze werklocaties in een snel veranderende wereld. Dat gaat zowel over het economische functioneren van werklocaties en innovatiemilieus, als over de snel veranderende duurzame eisen die natuur én mens stellen aan onze leef- en werkomgevingen.
 
Het BT Event is een initiatief van SKBN en vakblad BT, en wordt dit jaar georganiseerd in samenwerking met Gemeente Zwolle, Provincie Overijssel en Oost NL.

 

Lees verder
card image

Nieuws

Vooral mkb lijdt onder recordlaagte leegstand: ‘Laat dit een wake-up call zijn voor de coalitieonderhandelingen’

Nieuws

03-05-2022

Vooral mkb lijdt onder recordlaagte leegstand: ‘Laat dit een wake-up call zijn voor de coalitieonderhandelingen’

Het leegstandspercentage op bedrijventerreinen zakte dit jaar naar een recordlaagte van 1,8 procent, meldde Stec Groep gisteren. De cijfers laten wederom zien dat werklocaties laag staan op de gemeentelijke agenda, reageert expert Cees-Jan Pen. ‘Werklocaties zijn nog steeds het stiefkindje van de ruimtelijke ordening. Vooral het mkb gaat gebukt onder de huidige ontwikkelingen. Helaas moet ik blijven herhalen dat er in een aantrekkelijke stad ook ruimte moet zijn om te werken.’

De leegstand van bedrijfsruimten zakte in 2022 naar 3,8 procent. Op bedrijventerreinen is de situatie nog penibeler: daar bedraagt de leegstand op dit moment 1,8 procent. Dat blijkt uit de 'Aanbodmonitor bedrijfsruimte op bedrijventerreinen’ van adviesbureau Stec Groep.

Een zorgelijke ontwikkeling. 5 procent frictieleegstand is wenselijk om verhuizingen, verbouwingen, nieuwe huurcontracten, uitbreidingen en dynamiek op werklocaties mogelijk te maken. Het aanbod dat er wel is, is bovendien van lage kwaliteit en voldoet niet aan de duurzaamheidscriteria. 

Druk van wonen

De leegstand op bedrijventerreinen loopt al een aantal jaar terug, door de toenemende druk op de ruimte in Nederland. De vraag is of de focus op transformatie van werklocaties tot gemengde woon-werkgebieden van belang is. Stec Groep-adviseur Callum Lewis en Pen denken van wel.

‘Te veel werklocaties staan onder druk omdat er gewoond moet worden. Wonen gaat voor werken’, zegt Pen. ‘Er worden functies geplaatst op bedrijventerreinen die in gemengde gebieden en in woonwijken thuishoren. Winkels, fitness, maatschappelijk, sport, enzovoort. Er is een tekort aan ruimte om te werken, dus we moeten veel strikter en voorzichtiger zijn met het toestaan van functies die er niet per se horen.’

Mkb is de dupe

De lage leegstand heeft vooral gevolgen voor het midden en kleinbedrijf. Omdat er zonder frictieleegstand nauwelijks doorstroming mogelijk is, kunnen mkb’ers niet of nauwelijks een geschikte bedrijfslocatie vinden, laat staan aan uitbreiding denken. 

‘Ze hebben ook niet de financiële middelen om op te bieden tegen de vermogende logistieke sector en kunnen ook niet zo snel vijftig kilometer verhuizen voor een geschikte bedrijfsruimte’, zegt Lewis van Stec Groep. Pen: ‘Dit gaat duidelijk ten koste van het mkb, dat lokaal gebonden is. Het wordt tijd om afspraken te maken over betaalbare werkruimtes.’

Voorbereiden op na 2030

De komende jaren blijft de vraag naar werklocaties toenemen. Volgens Lewis bereikt de ruimtevraag zijn piek na 2030, om in de volgende jaren weer af te nemen. Op dat moment bereikt de ruimtevraag vanuit de lineaire economie (in tegenstelling tot de circulaire economie) zijn piek. Daarna zal vooral vraag zijn vanuit de circulaire economie.

Lewis: ‘We moeten bouwen om de krapte tegen te gaan, maar niet domweg. Het is niet de bedoeling dat we gaan bouwen voor leegstand. Kijk dus goed naar wat en waar er gebouwd wordt, want na 2030 kan er weer behoefte zijn aan andere functies. Het is goed om rekening te houden met na 2030, zodat verschillende bedrijfsruimten die dan leeg komen te staan getransformeerd kunnen worden tot woningen, kantoren of circulaire functies.’ 

Wake-up call

Ook Pen roept op om nu echt met verduurzaming van werklocaties aan de slag te gaan en meer te focussen op beter benutten van bestaande locatie. ‘Dat er genoeg ruimte is op bedrijventerreinen, is nu toch wel echt een misvatting gebleken. De krapte is groter dan gedacht. Er is geld en mankracht om de toekomst werkproof te maken, dus laat deze cijfers een wake-up call zijn voor de coalitieonderhandelingen in gemeenten. Er moeten toch ook gewoon dingen gemaakt worden.’

Lees verder
card image

Nieuws

Zuid-Hollandse subsidieregelingen voor verduurzaming en planvorming bedrijventerreinen

Nieuws

07-03-2022

Zuid-Hollandse subsidieregelingen voor verduurzaming en planvorming bedrijventerreinen

Zuid-Holland kent ruim 600 bedrijventerreinen die samen goed zijn voor bijna 1/3 van de totale werkgelegenheid in de provincie. Het is daarom belangrijk dat de bedrijventerreinen goed georganiseerd zijn en daarmee voorbereid zijn op de toekomst.

Om deze doelen te bereiken beschikt de provincie Zuid-Holland over 2 subsidieregelingen voor ondernemersverenigingen, bedrijveninvesteringszones (BIZ) en gemeenten. Zij kunnen ook in 2022 weer gebruikmaken van de subsidieregeling ‘verduurzaming bedrijventerreinen’ en de subsidieregeling ‘planvorming bedrijventerreinen’.

Energie, klimaatadaptatie en biodiversiteit

Ondernemersverenigingen en BIZ kunnen de subsidieregeling ‘verduurzaming bedrijventerreinen’ inzetten voor maatregelen om energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Denk aan zonnepanelen op daken, isolatie en aansluiten op een lokaal warmtenetwerk. De provincie stelt maximaal €200.000 beschikbaar per aanvraag.

Als ondernemersverenigingen, BIZ en gemeenten willen inzetten op klimaatadaptatie en het vergroten van de biodiversiteit, dan kunnen zij ook een beroep doen op deze subsidie. Denk dan aan maatregelen zoals waterberging, bloemrijke beplanting van bermen, groene zones en nest- en schuilgelegenheden. De provincie stelt maximaal €100.000  beschikbaar per aanvraag.

De provincie stelt in totaal €2,5 miljoen beschikbaar voor de subsidieregeling verduurzaming bedrijventerreinen.

Stimuleren kwaliteit bedrijventerreinen

De provincie wil met de subsidieregeling ‘planvorming bedrijventerreinen’ de kwaliteit van bedrijventerreinen in stand houden en verhogen. Ondernemersverenigingen, BIZ en gemeenten kunnen aanvragen indienen voor activiteiten die hieraan een bijdrage leveren. Activiteiten zijn bijvoorbeeld het opstellen van een meerjarenprogramma voor het doorontwikkelen van een ondernemersvereniging en het uitvoeren van oriënterend vooronderzoek voor een BIZ. De subsidie kan ook ingezet worden voor het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek of het maken van businesscases voor onder andere energiebesparing, het opwekken van duurzame energie, de verkeersveiligheid en het vergroenen van bedrijventerreinen. Daarnaast kan een aanvraag ingediend worden voor het laten maken van een advies over de kwaliteit en het verduurzamen van een bedrijventerreinen.

De subsidieregeling planvorming bedrijventerreinen staat tot en met 31 december 2022 open. De provincie stelt hiervoor in totaal €500.000 beschikbaar met een maximum van €35.000 per aanvraag.

Aantrekkelijk vestigings- en werkklimaat met goed functionerende bedrijventerreinen

De provincie streeft naar een aantrekkelijk, toekomstbestendig vestigings- en werkklimaat met goed functionerende bedrijventerreinen. Alle instrumenten die we daarvoor inzetten, vind je op de pagina Bedrijventerreinen. Op de pagina’s Duurzame bedrijventerreinen en 7 tips om bedrijventerreinen te vergroenen vind je meer informatie en tips voor duurzame, groene en gezonde bedrijventerreinen. Eén van die tips is bijvoorbeeld de subsidie Zonnig Zuid-Holland.

Lees verder