Opinie
Opinie
Waar gaat het heen met de werklocaties? Met optimisme en ook wel wat zorgen maken wij momenteel mee hoe next economy ons leven en werken steeds ingrijpender verandert. We worden flexibeler in ruimte en tijd, terwijl ook steeds meer activiteiten van ons worden overgenomen door robots en software. Het is een verandering met een grote sociale impact en uitdagingen, en verder vooral moeilijk voorspelbaar. Tegelijkertijd worden vastgoed en gebiedsontwikkeling nauwelijks genoemd als thema.
Toch is het belangrijk te kijken naar ruimtelijk-economische aspecten, vooral wanneer het effect van keuzes die gemaakt worden lang doorwerkt. Wat zal deze ontwikkeling voor de werklocaties betekenen? De handelaars, cateraars, bouwbedrijven, (technisch) dienstverleners, productiebedrijven zullen voorlopig nog wel blijven bestaan en ruimte vragen. Hun innovaties en veranderingen worden grotendeels binnen de muren opgelost. Tegelijkertijd wordt de markt ook voor deze bedrijven efficiënter, vluchtiger en onvoorspelbaarder. Voor bedrijfsvastgoed worden daarmee korte gebruikstermijnen en flexibiliteit nog belangrijker dan ze al waren.
Transport en logistiek zijn bij uitstek geschikt om binnen 10 jaar volledig te automatiseren en te verduurzamen. Zij vragen momenteel veruit de meeste nieuwe ruimte, die met tientallen hectaren tegelijk wordt volgebouwd. Een belangrijke vraag die gebiedsontwikkelaars zich moeten gaan stellen is, in hoeverre deze grote ruimtebehoefte een tijdelijk verschijnsel is. Hoever zijn de internet of things-ontwikkelingen nog verwijderd van een vrijwel autonoom systeem, waarin zelfrijdende elektrische vrachtwagens de vervoersbewegingen, ongehinderd door rusttijden en files, grotendeels ’s nachts afwikkelen? En, verder in de tijd, hoeveel transport en distributie zal niet meer nodig zijn wanneer additive manufacturing er meer en meer voor zorgt dat productie lokaal gebeurt? Technologie en big data zijn hier drijvende factoren, die veel partijen in deze sector mogelijk onaangenaam zullen verrassen. Hoe dit zal doorwerken in de vraag naar logistiek vastgoed is niet bekend, maar ik zie de behoefte eerder dalen dan stijgen.
Op veel plaatsen doemen de oude stokpaardjes alweer op. Gemeenten die bijna tegen beter weten in een middelmatig en identiteitsloos terreintje willen ontwikkelen. Ondernemers die lobbyen voor goedkope uitbreidingsruimte. Op korte termijn zal er behoorlijke druk op meer ruimte blijven, maar de middellange en lange termijn laten mij een heel ander beeld zien. Als bijvoorbeeld de grote behoefte aan distributiecentra inderdaad een tijdelijk verschijnsel is, zal er op termijn een zee van bedrijfsruimte beschikbaar komen. Iedereen is inmiddels wel doordrongen van de noodzaak te verduurzamen. Maar in het licht van de verwachte ontwikkelingen, liggen er ook hier grote uitdagingen voor ons werkveld.
